Doganin korunmasi konusunda farkindalik yaratmak ve acil konularda harekete geçmek için 1972 yilinda Birlesmis Milletler tarafindan kabul edilen Dünya Çevre Günü'nün bu yilki temasi, "Ekosistemin Restorasyonu" olarak açiklandi. Ekolojik onarim, bozulmus doganin aslina uygun bir sekilde yeniden tasarlanmasini amaçlarken, konu sagligimizi da yakindan ilgilendiriyor. Türkiye Solunun Arastirmalari Dernegi (TÜSAD), çevreyle ilgili tahribat sonucu gelisen çevre ve hava kirliliginin insanlik için büyük bir tehlike olusturdugunu vurguladi.
PANDEMININ BIR NEDENI DE KIRLILIK
Dünya Çevre Günü nedeniyle bir açiklama yapan TÜSAD, hava ve çevre kirliliginin su anda içinde bulundugumuz COVID-19 da dâhil, pek çok solunum hastaliginin temel nedenlerinden biri olduguna ve özellikle çocuk ve ileri yas grubundaki kisilerin risk altinda bulunduguna dikkat çekti. TÜSAD Mesleki ve Çevresel Solunum Hastaliklari-Is Sagligi Çalisma Grubu tarafindan yapilan açiklamada, su bilgilere yer verildi: "Dünya Saglik Örgütü (DSÖ) verilerine göre; dünyada her yil toplam 8 milyon insan iç ve dis ortam hava kirliliginin yol açtigi hastaliklar nedeniyle erken ölüyor.
Hava kirliligi sonucunda astim, kronik tikayici akciger hastaligi (KOAH) ve akut bronsit gibi hastaliklarin görülme sikliginda artis yasaniyor. Akciger kanseri ve mesane kanseri gibi hastaliklara yakalanma riskinin artmasinda da hava kirliliginin etkisi var. Hava kirliligi, astim hastalari için de büyük risk olusturuyor. Hava kirliligine, özellikle de yüksek konsantrasyonda nitrojen dioksite (NO2) kisa süreli maruziyet siddetli astim ataklarina sebep olurken, bu maddeye uzun süreli maruz kalinmasi durumunda ise astim ve diger solunum yolu enfeksiyonlarina yatkinlik artiyor. Özellikle astimli insanlar, çocuklar ve yaslilar büyük risk altinda."
Ekosistemin dogal dengesine yönelik insan müdahalesinden kaynakli tahribatin iklim krizinin yani sira, pandemilerin artip yayilmasina da neden oldugu belirtilen açiklamada, su uyarilara yer verildi: "Insanlarda hastaliga neden olan bin 500'e yakin bulasici mikroorganizma var. Bunlarin yarisindan fazlasi zoonotik, yani hayvanlardan insanlara geçen ve hastalik olusturan mikroorganizmalar. Son zamanlarda ortaya çikmis olan MERS, SARS, H1N1, HIV ve COVID-19 gibi hastaliklar, insanlarin vahsi yasamla etkilesimi yoluyla bulasti. Insanlarin dogal alanlarda yarattigi tahribat, zoonotik enfeksiyon ve hastaliklarin bulasmasini hizlandiriyor. Arazi kullanimindaki degisiklik ve tahribat, dogal yasam alanlarinin yok edilmesi ve bununla baglantili küresel biyolojik çesitlilik kayiplari, insanlik olarak gelecekte baska pandemilerle yüz yüze kalacagimizi gösteriyor."
Açiklamada, COVID-19 gibi salginlarin çevre ve hava kirliliginin önlenmesi için küresel ölçekte acilen harekete geçilmesi gerektigini gösterdigi vurgulanarak, su bilgiler paylasildi:
HAVA KIRLILIGI VE SARS ILISKISI: Hava kirliligi kosullarinin virüsün yayilmasini kolaylastirdigi varsayimi pek çok arastirmayla desteklenmis durumda. Bu konuda SARS salgini sirasinda Çin'de yapilmis bir arastirma, Guangdong, Shanxi, Hebei, Beijing ve Tianjin bölgelerinde 2003'ün Nisan-Mayis döneminde hava kirliligi indeksi ile SARS nedeniyle ölüm orani arasinda dogrusal iliski oldugunu ortaya koydu.
COVID-19'DAN ÖLÜMLERI ARTIRIYOR: Italya'da yapilan baska bir çalisma da Kuzey Italya'nin bazi bölgelerinde bulasici virüsün artis yayiliminin hava kirliligi kosullarina bagli olabilecegini gösterdi. Bu arastirmada, yasal standartlarin üzerinde atmosferik partikül maddenin ölçüldügü Italya'nin kuzeyinin Covid-19'dan daha fazla etkilendigi belirlendi. Daha ileri arastirmalar gerekse de, bu ve benzeri çalismalarin hava kirliligi ile Covid-19'a bagli ölümler arasinda pozitif bir iliski oldugunu ortaya koydugunu söylemek mümkün.
YASAKLARIN OLUMLU ETKISI OLDU: COVID-19 pandemisi sirasinda sokaga çikma yasaklari, sinirlamalar ve kapanmanin etkisiyle toplumsal hareketlilik azalinca hava kirliliginde de belirli oranda azalma olusmustu. Bu geçici azalmanin kalici olmasi adina havayi kirleten ulasim araçlari yerine yürümek ve bisiklete binmek tesvik edilmeli, elektrikle c¸alis¸an otobu¨s, tramvay ve motosiklet kullanimi artirilmali.