Vücudumuzun üretemedigi, bu nedenle sofra tuzu basta olmak üzere deniz ürünleri, et, süt ve yumurta gibi besinlerden karsilanabilen iyotun fazlasi da azi da zarar. Bu nedenle her seyde oldugu gibi iyotu da kararinda tüketmek gerekiyor. Acibadem Fulya Hastanesi Iç Hastaliklari Uzmani Dr. Ozan Kocakaya, iyot eksikliginin tiroit sorunlarindan çocuklarda gelisme ve zeka geriligine dek bir çok hastaliga yol açtigini belirterek "Fazla iyot almak da tiroit hastaliklarini kötülestirebiliyor. Bu nedenle tiroit hastaligi olanlarin mutlaka doktorlarina danisarak gerekirse iyotsuz tuz kullanmalari gerekebiliyor" diyor. Iç Hastaliklari Uzmani Dr. Ozan Kocakaya, 1-7 Haziran Iyot Yetersizligi Hastaliklarinin Önlenmesi Haftasi kapsaminda iyot eksikliginden korunmanin yollarini anlatti, önemli uyarilar ve önerilerde bulundu.
Iyot eksikligi hayati sorunlara yol açiyor
Tiroit hormonlari, vücudumuzun saglikli bir sekilde çalisabilmesi için kritik öneme sahip. Bu hormonlarin üretilmesi için de iyot elementi gerekiyor. Iyodun en çok okyanus ve denizlerde bulundugunu belirten Dr. Ozan Kocakaya, deniz ürünleri, ekmek, süt ve iyotlu tuzun vücudumuzun ihtiyacini karsilamak için önemli kaynaklar oldugunu belirtiyor. Bu elementin eksikligi ile meydana gelen tiroit hormonu yetersizliginin yol açtigi hastaliklarin çok genis bir yelpazeye yayildigini anlatan Dr. Ozan Kocakaya, söyle devam ediyor:
"Hamilelik döneminde iyot eksikligi, düsük, bebeklerin ölü dogmasi ve dogumsal sakatliklara yol açabiliyor. Yenidoganda, erken bebek ölümü, fiziksel bozukluk, gelisme geriligi ve sagirlik da gelisebiliyor. Çocuklarda ise zeka geriligi, egitim hayatinda basarisizlik ve büyümede yavaslik da iyot eksikligine bagli olabiliyor. Eriskinlerde ise bilissel fonksiyonlarda bozulma, duygu durumu bozukluklari, üretkenlik kaybi da yasanabiliyor. Tüm bunlara ek olarak her yasta guatr (tiroit bezinin büyümesi) ortaya çikabiliyor."
Iyot eksikligi, genellikle daglik alanlarda, bazen de yagmur sulari ile topraktaki iyodun kaybedildigi, bol yagis alip sik sel tehlikesi yasayan kiyi kesimlerinde yasayanlarda görülüyor. Iyot açisindan fakirlesen topraktan elde edilen ürünler ile bu topraklarda beslenen büyükbas hayvanlarin sütü de bu element yönünden zayif oluyor. Ülkemizde iyot eksikliginin en sik Dogu Anadolu ve Dogu Karadeniz bölgelerinde görüldügünü belirten Dr. Ozan Kocakaya, Dünya Saglik Örgütü verileri hakkinda da "Sofrada yüzde 90'in üzerinde iyotlu tuzun yogun kullanildigi Amerika kitasinda iyot eksikligi son derece nadir. Ancak iyotlu tuzun sofralarin yüzde 52'sinde bulundugu Avrupa'da iyot eksikligi siktir. Ülkemizde iyot eksikligi orta derecede görülüyor" diye konusuyor.
Sofra tuzu seçilirken iyotlu olanlarin tercih edilmesi gerektigini belirten Dr. Ozan Kocakaya, "Iyot, isik ve isi nedeniyle tuzdan kopup buharlasabilir. Bu nedenle tuz saklanan kaplarin direkt günes isinlari ve sicaktan uzak tutulmasi gerekiyor" diyor.
Fazlasi vücuttan atiliyor
Besinlerle alinan iyodun tamami, saglikli bir mide ve bagirsaga sahip kisilerde kolayca emiliyor. Vücuda giren iyodun yüzde 10'unun tiroit bezi tarafindan alindigini ve kalaninin idrarla atildigini kaydeden Dr. Ozan Kocakaya, "Iyot eksikligi olanlarda tiroit bezi iyodun çogunu emer, idrarda atilan miktar azalir. Lahana, karnabahar, brokoli gibi bazi besinler çok tüketildiginde iyodun tiroit bezi içine girmesi engelleniyor. Dari ve soya fasulyesi ise tiroit bezinin iyodu tutmasini önlüyor" diye bilgi veriyor.
Iyot eksikligine karsi 5 öneri!
Iyot eksikliginin tanisi ise tiroit muayenesi ve tiroit ultrasonu, kanda tiroit hormonlarinin düzeyine bakilmasi ve idrarda atilan iyot miktarinin ölçülmesiyle konuluyor. Özellikle hamilelik döneminde yapilan tarama testleri ile tiroit hormon eksikligine erken tani konmasinin büyük önem tasidigina dikkat çeken Dr. Ozan Kocakaya, bu sayede yeni doganlarda iyot eksikligine bagli sorunlarin önlenebilecegini belirtiyor. Dr. Ozan Kocakaya, iyot eksikligi ve bunun yol açtigi hastaliklardan korunmaya yönelik önerilerini söyle siraliyor:
Deniz baliklari, süt ve süt ürünleri, tam tahil tüketilmelidir.
Besinleri hazirlarken iyotlu tuz kullanmaya özen gösterilmelidir.
Eriskin kadin ve erkekler günde 150 mikro gram iyot aldiklarindan emin olmalidir.
Tuz kullanmasi sakincali olanlar (hipertansiyon, kronik böbrek yetmezligi hastalari, bazi ilaçlari kullananlar gibi) iyot destegi almalidir.
Hamileler, anne olmayi planlayanlar ve emzirenler iyot eksikligi yönünden degerlendirilmek için doktorlarina basvurmali. Önerilmesi durumunda günlük olarak en az 220 mikro gram iyot içeren vitaminler kullanmalidir.