YAZ AYLARINDA ARTAN TEHLIKE: GIDA ZEHIRLENMESI

Yaz mevsiminde yaygin görülen hastaliklardan biri olan besin zehirlenmesi genellikle hafif seyrederken, nadiren de olsa hastanin hayatini kaybetmesiyle sonuçlanabiliyor. Besin zehirlenmesinin yaz mevsiminde sikça görülmesinin nedeni ise sicakligin artmasiyla birlikte zararli mikroorganizmalarin besinlerde daha kolay üreyip, çogalabilmeleri. Dünya Saglik Örgütü’ne göre; besinlerle tasinan virüs, parazit, bakteri, toksin ve kimyasal maddelerden kaynaklanan ‘besin zehirlenmesi’ dünyada her yil yaklasik 600 milyon kisiyi tehdit ediyor. Saglik Bakanligi verileri de; ülkemizde yine her yil 5-6 milyon kisinin besin zehirlenmesi sorunu yasadigini belirtiyor. Besin zehirlenmesinden en çok et, süt, deniz ürünleri ve yumurta sorumlu oluyor. Besin zehirlenmesinde kisi kontamine, yani herhangi bir hastalik etkeni bulasmis olan gidayi yedikten ortalama yarim saat ile 72 saat içerisinde; mide bulantisi, kusma, sulu veya kanli ishal, karin agrilari,  kramplar ve ates gibi belirtiler gelisebiliyor. Acibadem Dr. Sinasi Can (Kadiköy) Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel, “Herkesin hastalik etkeni bulasmis olan gidayi yedikten sonra verdigi tepki ayni olmayabiliyor. Kiminde hiç belirti görülmezken kiminde ise ciddi yakinmalar gelisebiliyor. Belirtiler kesilmediginde ve siddeti arttiginda hekime basvurmak yasamsal önem tasiyabiliyor” uyarisinda bulunuyor. Peki, besin zehirlenmesinden korunmak için hangi hatalardan kaçinmamiz gerekiyor? Acibadem Dr. Sinasi Can (Kadiköy) Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel, besin zehirlenmesine karsi almaniz gereken 10 önemli kurali anlatti; önemli öneriler ve uyarilarda bulundu! 

Ellerinizi sik sik yikayin 

Ellerimizle gün içerisinde hastalik etkeni olan her türlü zemine temas ediyoruz. Bunun sonucunda da ellerimizden pek çok hastalik bulasabiliyor. Örnegin lavaboya giren bir kisi ellerini kurallara uygun yikamadiginda zararli tüm mikroorganizmalar ellerinde kaliyor. Kirli ellerle temas da hastalik etkeni bakteri ve virüslerin gidaya bulasmasina yol açiyor. Bu duruma ‘çapraz bulasma’ deniyor. Dolayisiyla özellikle herhangi bir pismis veya pismemis gidaya dokunmadan önce ellerinizi en az 20 saniye boyunca mutlaka sabunla yikamalisiniz.  

Çig etleri diger gidalardan uzak tutun

Alisveris yaparken, yiyecekleri hazirlarken veya saklarken; çig kirmizi etleri, tavuk gibi kümes hayvanlarini, balik ve kabuklu deniz hayvanlarini diger gidalardan uzak tutun.  Çünkü çig olan bu tür etlerde kolayca üreyen salmonellla, E.coli, staphylococcus aureus gibi bakteri ve virüsler, sebze- meyveye bulastiklarinda besin zehirlenmesi gelisebiliyor. Ayrica eti kestiginiz tahta ile sebze dogradiginiz tahta ayni olmasin. Yine et kestiginiz biçaklari, eti koydugunuz yerleri ve ellerinizi; yemek pisirmeye baslamadan önce mutlaka sabunlu sicak suyla yikayin. Bu sekilde çapraz bulasmayi önlersiniz. 

Oda sicaklinda çözdürmeyin

Yüksek sicakliga dayanikli olmayan yiyecekleri (kirmizi et, kümes hayvanlari, balik, süt, peynir…) ortalama 5 derecenin üzerinde olan sicakliklarda uzun süre bulundurmayin. Oda sicakligi ortalama 21-22 derece civarlarinda oluyor ve bu ortamdaki yiyecekler disarida kaldiklari süre içerisinde hizla zararli bakteriler üretiyorlar. “Bu nedenle buzlugunuzdan çikarmis oldugunuz donuk etleri oda sicakliginda kesinlikle çözdürmeyin” uyarisinda bulunan Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel, söyle devam ediyor: “Donuk etinizin, pisirme isleminin bir gün öncesinde buzdolabinin içinde çözünmesini saglayin. Eger acil çözünmesi gerekiyorsa, mikrodalga firininiz varsa buz çözdürme programiyla çözdürüp, ardindan hizlica pisirin. Mikrodalga firininiz yoksa akan ilik suyun içinde hizla çözdürüp yine bekletmeden pisirin. Dikkat etmeniz gereken bir baska önemli nokta ise çözülen etleri yeniden dondurmamak olmali”  

Buzdolabinizi tika basa doldurmayin

Buzdolabinizin dondurucu olmayan normal bölümlerinde sicaklik 5 derecenin üstünde olmamali, çünkü sicaklik arttikça zararli mikroorganizmalar çogalip üreyecektir. Ayrica yiyecekleri buzdolabindaki soguk hava içeride rahat dolasabilecek sekilde yerlestirmeli ve tika basa doldurmamalisiniz. Çünkü buzdolabini çok doldurursaniz içeride soguk hava her besine ayni derecede etki etmez ve bunun sonucunda yiyeceklerde mikroorganizmalar üremeye baslar. Özellikle sicak mevsimlerde dolabin kapagini çok sik açarak içerideki sicakligin artmasina da yol açmayin. 

Buzdolabinda 1-2 saatten fazla bekletmeyin

Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel et gibi çok hizli bozulan yiyecekleri hiç bekletmeden hizlica sogutmaniz veya dondurucuya kaldirmaniz gerektigini belirterek, “Özellikle kirmizi et ve tavuk gibi kümes hayvanlarini satin aldiktan sonra buzdolabinda 1-2 saatten fazla bekletmeyin; ya pisirin ya da hizla dondurucuya kaldirin. Aksi halde besin zehirlenmesine neden olabilen mikroorganizmalar hizla çogalip, üreyebiliyorlar” diyor. 

Son kullanma tarihlerine dikkat! 

Görünüsleri ve kokulari hiçbir sekilde degismese bile son kullanma tarihleri geçmis yiyecekleri asla tüketmeyin.

Sismis veya çatlamissa, almayin! 

Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel, konserve gidalarin siddetli besin zehirlenmelerine yol açabilecegini belirterek, “Konserve kutularinin agir darbeli, sismis veya çatlak olmamasina dikkat edin ve bu ürünleri satin almayin” diyor. Evde yaptiginiz konservelerin de yapim esnasinda kesinlikle hava almamalari çok önemli. Çünkü hava almis ürünlerde zehirlenmemize sebep olan zararli mikroorganizmalar ürerler” diyor. 

Yumurtayi buzdolabina yerlestirirken yikamayin 

“Yumurta uygun kosullarda satin alinmaz ve saklanmazsa çok tehlikeli olabiliyor” bilgisini veren Beslenme ve Diyet Uzmani Evrim Demirel, önerilerini söyle siraliyor: “Salmonella ve E. Coli gibi bakterilerin bulasmamalari için yumurtayi satin alirken üzerinde hayvan diskisi ve kir olmamasina dikkat edin. Yine ayni nedenle çatlak yumurtalari almayin. Ayrica buzdolabina asla yikayarak kaldirmayin. Bunun nedeni ise yikandiktan sonra yumurta kabugunun üzerindeki gözeneklerin açilarak hastalik olusturan mikroorganizmalarin hizla yumurtanin içine girmelerine sebep olmasi. Yumurtayi kullanimindan hemen önce yikayip, pisirmeli ve yine özellikle çaprak bulas olmamasi için yumurtaya dokunduktan sonra ellerinizi iyice yikamalisiniz. 

Etler iyi pismis olsun 

Salam, pastirma ve çig köfte gibi çig tüketilen etler veya tercihen az pismis etler de bakterilerin bulasmasi açisindan risk olusturuyorlar. Örnegin az pismis olan tavuk etinde salmonella, kirmizi ette de bir tür E.coli bakterisi üreyebiliyor. Bu nedenle bakterilerin yok olmalari için etlerin iyi pismis olmasina dikkat edin. 

Hazirlik öncesinde iyice yikayin

Besin kaynakli zehirlenmeler, kontemine olan (hastalik etkeni bulasan) gidalarin tüketilmeleri sonucu ortaya çikan bir tablo. Bu nedenle besinleri pisirmede kullandiginiz mutfak gereçlerini ve yüzeylerini, yemegi hazirlamadan önce deterjanla çok iyi yikayin.